7 listopada w piątek w Muzeum Regionalnym Ziemi Limanowskiej odbyła się: konferencja naukowa oraz otwarcie wystawy czasowej pn. „Pokolenie Przemiany w Polsce”.
Konferencję naukową poprzedziło symboliczne otwarcie wystawy, którego wraz z Przewodniczącym Rady Miasta Limanowa – Leszkiem Mordarskim dokonała Maria Buchała – córka chorążego Stanisława Mąki. Następnie prezes Polskiego Towarzystwa Historycznego odział Limanowa oraz dyrektor Muzeum Regionalnego Ziemi Limanowskiej – Magdalena Urbaniec podziękowała prezesowi Fundacji im. Marszałka Nawary – Monika Karlińska-Nawara za współorganizację wydarzenia oraz realizację projektu. Wystawa składa się z 5 plansz i jest historią „w pigułce” obejmującą okres życia bohatera projektu. Pierwsza plansza pokazuje Ziemię Limanowską i okolice przed I wojną światową. Kolejna to okres legionowy oraz walk I wojny światowej na froncie wschodnim. Następna plansza poświęcona jest historia międzywojnia w Polsce – okres cudu gospodarczego, ale i wielu problemów organizacji nowo powstałego państwa. Czwarta tablica pokazuje obronę wybrzeża w 1939 r., gdzie zginał Bohater Projektu. Ostatnia plansza szczegółowo opisuje osiągnięcia, ordery oraz dokumenty związane ze Stanisławem Mąką, który po okresie legionów został zawodowym żołnierzem Wojska Polskiego. Wystawę można, było zobaczyć w Muzeum Regionalnym Ziemi Limanowskiej do 5 grudnia 2025 następnie od 12 grudnia będzie dostępna w Gminnej Bibliotece Publicznej w Starej Wsi.
Następnie Leszek Mordarski – Przewodniczący Rady Miasta Limanowa rozpoczął konferencję naukową od listów gratulacyjnych od Władysława Kosiniaka-Kamysza, wicepremiera i ministra Obrony Narodowej, Urszuli Nowogórskiej, posłanki na Sejm RP oraz Patrona Projektu, Witolda Kozłowskiego, wicemarszałka województwa Małopolskiego. Następnie głos zabrała prezes Fundacji im. Marka Nawary – Monika Karlińska-Nawara przedstawiając genezę projektu oraz jego realizację.
Potem rozpoczęła się konferencja naukowa z następującymi wystąpieniami:
Warunki życia na limanowskiej ziemi na przełomie XIX i XX wieku na przykładzie Stanisława Mąki (1890-1939) – Bartłomiej Studniarek, pracownik Muzeum Regionalnego Ziemi Limanowskiej, członek Polskiego Towarzystwa Historycznego odział Limanowa, pomysłodawca i twórca Limanowskiego Archiwum Społecznego, zaprezentował zdjęcia i pocztówki z regionu Ziemi Limanowskiej przed I wojną światową oraz przedstawił warunki życie ludzi na przełomie XIX i XX w. Były to czasy dzieciństwa i młodości Stanisława Mąki z Lipowego, który w Limanowej ukończył szkołę powszechną i podjął pierwszą pracę w browarze braci Mars, a następnie w rafinerii ropy naftowej w Sowlinach.
Limanowscy bojownicy o niepodległość – Jerzy Giza, przewodniczący Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Krakowie, autor prawie dwóch tysięcy biogramów bojowników niepodległościowych z terenu Małopolski, omówił losy piewców walki o wolność oraz trudy szlaku bojowego I wojny światowej. Następnie omówił tragiczność pokolenia przemiany w Polsce, które w 1939 r. musiało znów chwycić za broń. Następnie przedstawił etymologię słowa niepodległość wprowadził jako pierwszy do polskiego „słownika politycznego” oraz życia i świadomości narodowej ks. Stanisław Konarski, a słowo to – jak podkreślał J. Giza – może jest najważniejszym słowem w sensie wspólnotowym.
Między marzeniem a rzeczywistością. Trudna odbudowa Rzeczpospolitej po 1918 r. – dr Mateusz Drozdowski, adiunkt w Katedrze Historii Najnowszej i Edukacji Historycznej Instytutu Historii i Archiwistyki Uniwersytetu im. Komisji Edukacji Narodowej, niezwykle interesująco omówił trudną odbudowę Rzeczpospolitej po 1918 r. Naświetlił także konteksty międzynarodowe oraz podejmowane działania o charakterze państwotwórczym w wielu miejscach na ziemiach polskich, które pozwoliły być przygotowanym na moment odzyskania niepodległości.
Pomiędzy Westerplatte a Helem. Kępa Oksowska 1939 r. – kmdr rez. Sebastian Draga, z Akademia Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte w Gdyni, nakreślił jak wielkie znaczenie dla Polaków w międzywojniu miał dostęp do morza. Na przykład co roku obchodzone święto Morza odbywało się także w wielu miejscach kraju, bo posiadanie przez Polskę dostępu do Bałtyku miało znaczenie nie tylko symboliczne, ale i gospodarcze. Sytuacja w Gdańsku i blokada portu spowodowała konieczność budowy Gdyni z nową infrastrukturą portową. Tempo inwestycji było imponujące, a do Gdyni zjeżdżali ludzie z całej Polski, by wykorzystać rozwojową szanse i spełnić osobiste marzenia. Prosperita gospodarcza zakończyła się wraz z wybuchem II wojny światowej, gdy Niemcy zaatakowali Polskę także od strony morza. Prelegent przybliżył tamte wydarzenia ukazując ważne nie znane dotychczas konteksty historii losów Stanisława Mąki. Symbolem rozpoczęcia II wojny światowej stało się Westerplatte i dzień 1 września 1939 r. a symbolem najdłuższego oporu Hel i data 2 października 1939 r. Tymczasem walki o Westerplatte trwały niecałe siedem dni i w ich trakcie zginęło około 15 polskich żołnierzy. Bezpośrednie walki na Helu rozpoczęły się dopiero pod koniec września 1939 roku i trwały tylko dwa dni, a zginęło tam ok. 50 osób. Natomiast walki w obronie Gdyni, a potem Kępy Oksywskiej, rozpoczęły się 1 września, ale trwały bez przerw do 19 września. W ich trakcie zginęło około 1600-1800 polskich obrońców, co stanowi przeszło 10% walczących. I wśród tych poległych był chorąży Stanisław Mąka.
Życiorys Stanisława Mąki w dokumentach (życiorysach) zapisany – dr Adrian Cieślik, archiwista Archiwum Polskiej Prowincji Dominikanów w Krakowie oraz pracownik Muzeum Dominikanów w Krakowie, opowiedział o szczegółach życia Stanisława Mąki, które znajdują się w uzasadnieniach awansów, czy też wniosków o nadanie medali. Wzruszające fragmenty, cytowane przez mówcę pokazywały bezwarunkowy patriotyzm i oddanie ojczyźnie bohatera projektu.
Konferencja, była również dostępna online dzięki streamingowi TV28 i jest dostępna w formie retransmisji pod linkiem: https://www.youtube.com/watch?v=DiysY2s848s
Dziękujemy za udział w wydarzeniu i zapraszamy na ostatnie tegoroczne spotkanie w ramach projektu do Gminnej Biblioteki Publicznej w Starej Wsi, gdzie 12 grudnia o godzinie 16:00 prezes Fundacji im. Marszałka Marka Nawary – Monika Karlińska-Nawara przedstawi mieszkańcom Gminy Limanowa założenia projektu oraz przebieg badań historycznych nad losami bohatera projektu chorążego Stanisława Mąki.
Autor tekstu: Bartłomiej Studniarek
Autor fotografii: pracownicy Wydziału Kultury, Sportu, Turystyki i Promocji w Urzędzie Miasta Limanowa
